Adrenaline, anafylaxie en geneesmiddeleninteracties

Hoewel er geen absolute contra-indicatie bestaat voor het toedienen van adrenaline bij anafylaxie, zijn er enkele aandachtspunten waarmee rekening moet worden gehouden met betrekking tot geneesmiddelinteracties in dergelijke gevallen:

• geneesmiddelen die de bloeddrukverhogende werking van adrenaline kunnen tegengaan, zijn onder meer α-blokkers, vaatverwijders zoals nitraten, diuretica en antihypertensiva. Deze geneesmiddelen kunnen de vaatvernauwende werking van adrenaline verminderen, waardoor het vermogen om de bloeddruk te verhogen mogelijk afneemt.
• Geneesmiddelen die de effecten van adrenaline kunnen versterken zijn onder andere sympathicomimetica, β-blokkers, tricyclische antidepressiva, MAO-remmers, COMT-remmers, clonidine, oxytocine, natriumlevothyroxine, kinidine en bepaalde antihistaminica. Deze geneesmiddelen kunnen de effecten van adrenaline versterken, met name de vasoconstrictieve en inotrope werking ervan.
• Geneesmiddelen die het aritmogene potentieel van adrenaline kunnen verhogen, zijn onder meer β-blokkers, cyclopropaan, gehalogeneerde koolwaterstofanesthetica, antihistaminica, exogene schildklierhormonen, diuretica en hartglycosiden. Deze geneesmiddelen kunnen het aritmogene potentieel van adrenaline verhogen, waardoor nauwlettende controle op het ontstaan van hartritmestoornissen vereist is.
• Geneesmiddelen die door adrenaline veroorzaakte hypokaliëmie kunnen verergeren, zijn onder meer kaliumverlagende geneesmiddelen zoals corticosteroïden, diuretica en theofylline. Deze geneesmiddelen kunnen de hypokaliëmische effecten van adrenaline versterken, waardoor het risico op significante elektrolytenstoornissen toeneemt. Zorgvuldige controle van de vitale functies is cruciaal, vooral bij patiënten die meerdere geneesmiddelen gebruiken.

Opmerking – in eerdere richtlijnen werd onder bepaalde omstandigheden een aanpassing van de adrenalinedosis aanbevolen (bijvoorbeeld bij patiënten die tricyclische antidepressiva gebruiken; de eerdere aanbeveling was om de helft van de dosis toe te dienen). Dit wordt nu als niet zinvol beschouwd bij een acute anafylactische reactie.

Referentie:

1. Resuscitation Council (VK). De medische spoedbehandeling van anafylactische reacties voor eerstehulpverleners en wijkverpleegkundigen. Januari 2008, voorzien van verwijzingen naar de NICE-richtlijnen van juli 2012, herzien in 2016