- Bij de eerste aanpak van delirium staan drie prioriteiten tegelijk centraal: het waarborgen van de veiligheid van de patiënt, het opsporen en behandelen van onderliggende oorzaken, en het toepassen van niet-farmacologische interventies die uit meerdere componenten bestaan (1,2,4)
- Zorgomgeving: delirium kan veilig worden behandeld in de gemeenschap (waaronder thuis, in begeleid wonen en in verzorgingstehuizen) via ‘Hospital at Home’-diensten, mits de uitlokkende aandoeningen onder controle kunnen worden gehouden, er voldoende ondersteuning voor zorgverleners is en er geen rode vlaggen zijn (4)
Handhaving van de patiëntveiligheid en risicobeheer
- Zorg voor bescherming van de luchtwegen en voorkom aspiratie (1,2)
- Zorg voor voldoende hydratatie en voeding (1,2,4)
- Voorkom huidbeschadiging en decubitus door regelmatige houdingsveranderingen en ondersteunende zorg (1,2,4)
- veilige mobiliteit bevorderen en tegelijkertijd strategieën ter voorkoming van valpartijen toepassen (1,2,4)
- vermijd fysieke fixatie, bedalarmen en onnodige urinekatheters, aangezien deze het leed, de desoriëntatie en het voortduren van delirium vergroten (1,2,4)
- de diagnose duidelijk en in begrijpelijke taal aan patiënten en verzorgers meedelen, en de episode formeel vastleggen in ontslagplannen en medische dossiers (4)
Identificatie en behandeling van onderliggende oorzaken
- alle onderliggende, uitlokkende oorzaken systematisch en gelijktijdig identificeren en aanpakken (tot tweederde van de gevallen heeft meerdere gelijktijdig voorkomende oorzaken) (1,2,4)
- Voer onmiddellijk een medicatiebeoordeling uit:
- controleer recent gestarte of in dosering aangepaste medicatie (1,2,4)
- beoordeel de indicatie en stop onnodige medicijnen, met behulp van gevalideerde instrumenten om de anticholinerge belasting te berekenen (4)
- vermijd het abrupt staken van benzodiazepinen, opioïden, gabapentinoïden, SSRI’s of dopaminerge therapieën bij de ziekte van Parkinson, aangezien het staken zelf delirium kan uitlokken of verergeren (4)
Multicomponent niet-farmacologische interventies
- multicomponent niet-farmacologische zorg vormt de basis van de behandeling van delirium, waardoor de incidentie van delirium met 43% wordt verminderd en het herstel wordt ondersteund (1,2,4):
- oriëntatie en cognitieve stimulatie: zorg voor helder natuurlijk licht, duidelijke bewegwijzering en goed zichtbare klokken/kalenders; heroriënteer de patiënt regelmatig; introduceer lichte cognitieve stimulatie (herinneringen ophalen); faciliteer bezoeken van vertrouwde familie en vrienden (1,2,4)
- hydratatie en behandeling van constipatie: moedig vochtinname aan; overweeg indien nodig subcutane of intraveneuze vloeistoffen; beheer de vochtbalans zorgvuldig bij hartfalen of chronische nierziekte (1,2,4)
- correctie van hypoxie: beoordeel en handhaaf een optimale zuurstofsaturatie (1,2,4)
- infectiebeheersing: onderzoek en behandel acute bacteriële of virale infecties; verwijder onnodige katheters; voer maatregelen voor infectiebeheersing door (1,2,4)
- mobiliteit en beweging: stimuleer vroege postoperatieve mobilisatie en dagelijks wandelen met geschikte loophulpmiddelen; ondersteun actieve bewegingsoefeningen bij niet-mobiele personen (1,2,4)
- pijnbestrijding: beoordeel routinematig zelfgerapporteerde pijn en non-verbale pijnindicatoren (grimassen, terugdeinzen); start en evalueer regelmatig passende pijnstilling (1,2,4)
- zintuiglijke optimalisatie: verhelp omkeerbare oorzaken (bijvoorbeeld vastzittend oorsmeer); zorg ervoor dat functionele visuele hulpmiddelen en gehoorapparaten aanwezig zijn en worden gebruikt (1,2,4)
- slaaphygiëne: bescherm de nachtrust door medicatierondes op de juiste manier in te plannen, nachtelijke medische/verpleegkundige onderbrekingen tot een minimum te beperken en omgevingsgeluid te verminderen (1,2,4)
Farmacologische behandeling
- niet-farmacologische en omgevingsmaatregelen zijn de eerste keuze; medicatie mag niet routinematig worden gebruikt voor de behandeling van delirium, tenzij er sprake is van ernstig leed of onmiddellijke veiligheidsrisico’s (3,4)
- antipsychotica voor kortdurend gebruik (haloperidol of olanzapine): geïndiceerd bij ernstig leed of onmiddellijke veiligheidsrisico’s wanneer de-escalatie faalt; gebruik de laagst mogelijke effectieve dosis gedurende een korte periode (meestal 1 week of minder) (3)
- Ziekte van Parkinson of Lewy-body-dementie: vermijd haloperidol vanwege ernstige motorische achteruitgang en neuroleptische gevoeligheid; als kortdurende medicatie onontbeerlijk is, overweeg dan een lage dosis quetiapine of olanzapine onder begeleiding van een specialist (3)
- delirium door ontwenning van alcohol of sedativa: behandel met volgens een protocol toegediende benzodiazepinen (bijvoorbeeld lorazepam of chloordiazepoxide) in plaats van antipsychotica (4)
- schakel gespecialiseerde diensten voor geestelijke gezondheidszorg of geriatrische psychiatrie in als ernstig leed of hyperactieve symptomen aanhouden (4)
Referentie:
- Kalish VB, Gillham JE, Unwin BK. Delirium bij ouderen: evaluatie en behandeling. Am Fam Physician. 2014;90(3):150-158.
- Inouye SK, Westendorp RG, Saczynski JS. Delirium bij ouderen. Lancet. 2014;383(9920):911-922.
- NICE. Delirium: preventie, diagnose en behandeling in het ziekenhuis en de langdurige zorg. Klinische richtlijn CG103. Gepubliceerd in juli 2010, laatst bijgewerkt in januari 2023.
- Burton JK, Barron K, McGlen S, Jewson H, George P, Lasserson D. Behandeling van delirium in de gemeenschap. BMJ. 2026;395:e100817.
Gerelateerde pagina's
- Beheer van gestoord gedrag in de eerstelijnszorg
- Moeilijke en gevaarlijke situaties
- Delirium bij patiënten met de ziekte van Parkinson
- Agitatie, terminale rusteloosheid en verwarring in de palliatieve zorg
- Beheer van gedrags- en psychiatrische symptomen bij dementie en de behandeling van psychose bij mensen met een voorgeschiedenis van beroerte/TIA
Maak een account aan om paginanotities toe te voegen
Voeg informatie toe aan deze pagina die handig is om bij de hand te hebben tijdens een consult, zoals een webadres of telefoonnummer. Deze informatie wordt altijd weergegeven wanneer je deze pagina bezoekt